Από τη μουριά στη βοϊδοπατλιά

Ο Άγιος Αντώνιος στη ζωή του Βεροιώτη

Γιορτάρα μέρα σήμερα για τη μικρή, αποστολική μας πόλη. Μπορεί ο καιρός να χάλασε την φτιάξη των μικροπωλητών που εδώ και δυο μέρες στήνουν το πανηγύρι, αλλά το γενικότερο πανηγυρικό κλίμα δε χαλάει από βροχές και χιόνια. Ίσα ίσα. Στη Βέροια είμαστε και στη Βέροια βρέχει συχνά μια βροχή σιωπηλή, επίμονη και εξαγνιστική. Όμοια με την διακριτική παρουσία του Αγίου στη ζωή των Βεροιωτών, ήδη από τη στιγμή που το κάρο, που κλήθηκε άτυπα να καθορίσει το σημείο ταφής του, σταμάτησε μπροστά από το πατρικό του σπίτι, στον περίβολο του σημερινού ναού.

Η περίπτωση του Αγίου Αντωνίου, του δικού μας «Αγιαντώνη», του προστάτη και πολιούχου της πόλης μας, δεν είναι και τόσο συνηθισμένη. Ακριβώς γι’ αυτό γίνεται ακόμα πιο ενδιαφέρουσα…

Αρχικά, μιλάμε για έναν άγιο γέννημα-θρέμμα του κέντρου της Βέροιας. Έχουμε δηλαδή το προνόμιο να έχουμε ως πολιούχο-φρουρό της πόλης μας, ένα «δικό μας παιδί». Όχι μόνο μεγάλωσε σε απόσταση αναπνοής από τον υπολογιστή που γράφονται αυτές οι σειρές, αλλά και κατά τη μακροχρόνια, αυστηρή άσκησή του αποσύρθηκε στη Σκήτη Βέροιας και σε απόμερα μέρη του Αλιάκμονα, δηλαδή πληροί όλα τα κριτήρια εντοπιότητας. Πολιούχος απ’ τον τόπο σου, λέμε.

Επιπλέον, ο Άγιος Αντώνιος, έστω και έμμεσα, έστω και κάτω απ’ αυτόν το θολό μανδύα του θρύλου και της λαϊκής διήγησης, έπαιξε σπουδαίο ρόλο και στην ονοματοθεσία, στα βαφτίσια μιας σειράς χωριών της περιοχής. Κατά την τρελή διαδρομή του κάρου που έφερε το λείψανο του Αγίου, όσα περιστατικά συνδέθηκαν με έναν τόπο, έδωσαν τελικά και το όνομα στον τόπο αυτό. Συγκεκριμένα, τα βόδια που έσερναν το κάρο αποφάσισαν να κάνουν τρεις κύκλους στο κέντρο ενός οικισμού (Κουλούρα) ή να διαγράψουν πορεία στο σχήμα του σταυρού κάπου αλλού (Σταυρός) και ούτω καθεξής. Σε ανάλογα περιστατικά οφείλουν τα ονόματά τους τα χωριά Σταυρός, Κουλούρα, Ραψομανίκη, Μέση, Ξεχασμένη. Μην το δοκιμάσετε με άλλα χωριά (π.χ. Καβάσιλα, Κοπανός), θα οδηγηθείτε σε σουρεαλιστικά αποτελέσματα.

Ένα άλλο πολύ όμορφο και ενδιαφέρον στοιχείο της ζωής της πόλης, που συνδέεται άμεσα με τον Άγιο, είναι η ύπαρξη της μουριάς στον περίβολο του Ιερού Ναού. Στο σημείο που ετάφη ο Άγιος φύτρωσε μια μουριά, τους καρπούς της οποίας θυμάμαι πως παλιότερα συνέλεγαν με ζήλο οι προσκυνητές. Άλλες φορές έβλεπα κόσμο να φέρνει τρεις κύκλους την διακριτική περίφραξή της ή να κρεμάει πάνω της ρούχα και κορδέλες. Ναι, η μουριά μας λειτουργεί στη συνείδηση του προσκυνητή ως ιερό δέντρο, όπως στάθηκε η ελιά για τους αρχαίους Αθηναίους και η λευκή ιτιά για τους κατοίκους του Winterfell… μεγάλη υπόθεση.

Μια περίεργη ονομασία ενός μαρμάρου-αντικειμένου που κατείχε τη θέση του στη λαϊκή λατρεία του Αγίου βρήκα, διαβάζοντας ένα σχετικό κείμενο του Αρχιμανδρίτη Πορφύριου: «Επάνω λοιπόν στη θέση Κακόδεση, στον παλιό δρόμο που έφερνε από το Μακροχώρι, μέσα από τις Σαραντόβρυσες, στην πόλη, υπήρχε ένα μάρμαρο παλιά, με την πατλιά από το βόδι που έσερνε το κάρο, με το λείψανο του Αγίου μας. Αργότερα το μάρμαρο χάθηκε, είπαν, το πήρε η αρχαιολογία. Δεν θα ψάξω εγώ την ιστορικότητα ή την αλήθεια του γεγονότος αυτού. Γιά μένα, η αλήθεια είναι ότι ο Άγιος ζη, με χίλιους δυό τρόπους στην καρδιά του βεροιώτη.»

Εκτός από αυτήν τη θρυλούμενη βοϊδοπατλιά στο μάρμαρο, που θα συμπλήρωνε ιδανικά το λατρευτικό περίβλημα του Αγίου Αντωνίου, στέκομαι ιδιαίτερα στην τελευταία, χαρακτηριστική διαπίστωση. Ο Άγιος ζει στην καρδιά του Βεροιώτη, είτε το συνειδητοποιούμε είτε όχι. Ζει μέσα στις ελπίδες μας γι’ αυτήν την πόλη που δε στερεύουν, ζει μέσα στην ανάγκη μας να τη βλέπουμε καλύτερη απ’ ό, τι ίσως είναι. Ζει ακόμα και μέσα από την αργία της ξεκούρασης ή από το όνομα αγαπημένων μας προσώπων.

Χρόνια πολλά στη μικρή, αποστολική μας πόλη που φρουρεί ακούραστα ο πολιούχος άγιός της: ο όσιος Αντώνιος ο Νέος ο Βεροιεύς.

κείμενο: αλέξανδρος-κόγκας
φωτογραφίες: ρούλα-θώμογλου + σταυρούλα-φενερίδου
επιμέλεια: ιάκωβος-καγκελίδης + τάσος-θώμογλου