Χριστός Ανέστη, Βεργιωτάδες

Η απελευθέρωση και η συμφωνία κυρίων που έσωσε ζωές

Προς τα πάνω να κοιτάς αυτή τη μέρα. Εκεί προς την ανηφόρα του Σώματος και την οδό που φέρει πλέον το όνομα «16ης Οκτωβρίου». Εκεί ήταν στραμμένα τα μάτια των Ελλήνων της μικρής, αποστολικής μας πόλης από το βράδυ κιόλας της Δευτέρας 15 Οκτωβρίου 1912. Μετά την καθοριστική νίκη στον Σαραντάπορο στις 9 και 10 του μήνα, ο ελληνικός στρατός είχε ξεκινήσει έναν αγώνα δρόμου με στόχο της κατάληψη της Θεσσαλονίκης. Τις πρώτες πρωινές ώρες της 16ης Οκτώβρη κινείται προς τη Βέροια. Γύρω στις 8 το πρωί, η Ημιλαρχία της IIης Μεραρχίας, με επικεφαλής τον ίλαρχο Πέτρο Μάνο είναι η πρώτη ελληνική δύναμη που εισέρχεται στην πόλη μας ως ελευθερώτρια, ύστερα από μια περίοδο 462 ετών τουρκικής εξουσίας. Οι Τούρκοι δεν προέβαλαν αντίσταση. Οι αρχές τους υψώνουν λευκή σημαία και εγκαταλείπουν την πόλη.

Ο ελληνικός πληθυσμός της πόλης ξεσπά σε ζητωκραυγές και ξεχύνεται στους δρόμους. Τα φέσια βγαίνουν απ’ τα κεφάλια και ποδοπατούνται. Ο κόσμος συρρέει στην πλατεία Ωρολογίου για να υποδεχτεί τους απελευθερωτές του, το «ελληνικό», που ανέμενε για χρόνια. Παρακολουθούσαν αγκαλιασμένοι τις ελληνικές δυνάμεις να κατηφορίζουν από τα υψώματα του Προφήτη Ηλία προς την πόλη. Αντί για καλημέρα, ακούγεται παντού το Χριστός Ανέστη. Μέχρι το απόγευμα η πόλη γεμίζει από Έλληνες στρατιώτες, οι οποίοι κατευθύνονται προς τον Άγιο Αντώνιο, τη Μητρόπολη και την Εληά, κατάκοποι και πεινασμένοι. Τα βραδυκίνητα καζάνια σίτισης της Επιμελητείας δεν μπόρεσαν να ακολουθήσουν την αστραπιαία προέλασή τους και για δύο ολόκληρες ημέρες το στράτευμα ήταν θεονήστικο. Οι πόρτες των σπιτιών της Βέροιας ανοίγουν διάπλατα για να υποδεχτούν τους ταλαίπωρους ήρωες, οι γυναίκες της πόλης ζυμώνουν ακατάπαυστα, οι άντρες ανοίγουν τα κελάρια για να προσφέρουν όσα είχαν αποθηκεύσει για να βγει ο μακρύς χειμώνας που ήταν ήδη προ των πυλών.

Οι Τούρκοι κάτοικοι της πόλης που είχαν πληροφορηθεί από το βράδυ της Δευτέρας την είσοδο του ελληνικού στρατού, παίρνουν μαζί τους ό,τι μπορούν να σηκώσουν και τρέχουν πανικόβλητοι προς το σιδηροδρομικό σταθμό. Ίσως να μη γνώριζαν, ίσως να ήταν επιφυλακτικοί σε σχέση με όσα είχαν συμφωνηθεί στο χώρο της Μητρόπολης δύο μέρες πριν. Μετά από πρωτοβουλία του Μητροπολίτη Καλλίνικου Δεληκάνη γίνεται, παρουσία του Τούρκου δημάρχου Χαλήλ Αλή Βέη, σύσκεψη μεταξύ Ελλήνων προεστών και Τούρκων προυχόντων με στόχο την αμοιβαία προστασία του πληθυσμού.

Συγκεκριμένα, αποφασίζεται οι μεν Τούρκοι να προστατεύσουν κατά την οπισθοχώρησή τους τους Έλληνες της περιοχής, οι δε Έλληνες να προστατεύσουν τις περιουσίες και τα δικαιώματα των Τούρκων κατά τη διάρκεια της προέλασης του ελληνικού στρατού. Για να εξασφαλιστούν μάλιστα τα συμφωνηθέντα, δημιουργήθηκαν μικτές ομάδες πολιτοφυλακής. Τα πάντα λειτούργησαν σύμφωνα με όσα αποφασίστηκαν, γεγονός που σε συνδυασμό με την ήπια συμπεριφορά των Ελλήνων στρατιωτών, οδηγεί την πλειονότητα των Τούρκων κατοίκων στην απόφαση να επιστρέψουν πίσω στα σπίτια τους.

Λέγεται πως κατά τη διάρκεια της απελευθέρωσης της πόλης δεν άνοιξε ρουθούνι. Μπορεί η μέθη της απελευθέρωσης να ήταν μεγάλη για τους Έλληνες και η νέα κατάσταση ικανή να οδηγήσει σε ακρότητες τους ηττημένους Τούρκους, αλλά η συμφωνία κυρίων απέτρεψε κάθε πράξη αντεκδίκησης, κάθε εκδήλωση παρορμητικής συμπεριφοράς. Στις κρίσιμες στιγμές, σπουδαίες προσωπικότητες της πόλης μας όπως ο Μητροπολίτης Καλλίνικος Α’, αλλά και ο μετριοπαθής δήμαρχος Χαλήλ Αλή Βέης, βρήκαν την ψυχραιμία να σκεφτούν κάθε πολίτη της Βέροιας, ανεξάρτητα από την εθνικότητα και το θρήσκευμά του.

Ίσως αυτή να είναι η πιο λαμπρή απ’ όλες τις κατάφωτες στιγμές που οδήγησαν στην απελευθέρωση της πόλης μας. Ίσως αυτή η μικρή πνοή της μακραίωνης ιστορίας μας να μπορέσει να αποτελέσει το υποσυνείδητο του παρόντος μας, να μπορέσει να εμφυσήσει σ’ εμάς τα ιδανικά της ουσιαστικής απελευθέρωσης. Της απελευθέρωσης από τις μικρότητες των παθών μας, από τις κοντόφθαλμες πολιτικές και τις επικίνδυνες και φανατικές αντιλήψεις. Τότε μόνο θα έχει νόημα η θυσία των προγόνων και η αποφασιστικότητα των σπουδαίων αντρών. Τότε μόνο θα δικαιωθεί ο αγώνας τους.

Πηγή φωτογραφιών | Παλιές Φωτογραφίες Βέροιας
εξώφυλλο-background | Ε.Μ.Ι.Π.Η.

κείμενο: αλέξανδρος-κόγκας
επιμέλεια: πωλίνα-ταϊγανίδου + ιάκωβος-καγκελίδης