Το βεροιώτικο 1821

Όταν ο Καρατάσος σε βγάζει ασπροπρόσωπο

«Πριν γίνει αυτή η πόλη πρωτεύουσα της λακκούβας και της καφετέριας, πρόλαβε να διαγράψει μια εκτενέστατη διαδρομή, μια σημαντική ιστορική πορεία, άλλοτε ένδοξη, άλλοτε όχι και τόσο. Λογικό. Από ένα σημείο περνάνε άπειρες ευθείες και στην προκείμενη περίπτωση, από αυτό εδώ το σημείο στους πρόποδες του Βερμίου πέρασαν άπειροι νοματαίοι, λαοί, στρατοί, κατακτητές, Χριστιανοί και ειδωλολάτρες, προδότες και ήρωες, πουτάνες και αρχόντισσες. Εδώ λοιπόν, που κάποτε πάτησε το πόδι του ο Απόστολος των Εθνών, στο μέρος που σγούρυνε η τρίχα του Μεγαλέξανδρου, κάποτε υπερτερούσαν αριθμητικά τα μεμέτια, οι Τούρκοι.

Τα ντράβαλα αρχίζουν κάπου στο 1383 όταν και φαίνεται πως η πόλη πέφτει για πρώτη φορά στα χέρια των Οθωμανών. Στη συνέχεια έχουμε διάφορες ανακαταλήψεις και καταλήψεις, νεκρές περιόδους και νέες επιθέσεις, αλλά όπως και να το κάνουμε το αργότερο το 1430 –ή έστω το 1448/49 κατά Βακαλόπουλο- η πόλη μας τούρκεψε για τα καλά. Λογικά κάπου εδώ ξεκινά και η ιστορία του καφέ στη Βέροια, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία. Ας ξαναφορέσουμε όμως τα φέσια μας και να δούμε πώς τα έφερε η μοίρα ώστε ενώ η επανάσταση του ’21 οδήγησε στη δημιουργία χάμω-ελληνικού κράτους, εμείς παραμείναμε κοντά 85 χρόνια επιπλέον τουρκική επικράτεια.

Είναι γνωστό πως η επανάσταση του 1821 δεν ήταν η πρώτη οργανωμένη απόπειρα να αποτιναχθεί ο τουρκικός ζυγός. Και στην περιοχή μας φαίνεται πως υπήρξε μια άλφα κινητικότητα ανάλογα με τις συνθήκες και τις έξωθεν υποσχέσεις για στήριξη, αλλά όλες οι προσπάθειες κατέληγαν στην καλύτερη περίπτωση στον απαγχονισμό των πρωταιτίων στον πλάτανο της πλατείας Ωρολογίου. Προχωρώντας προς τον 17ο και 18ο αιώνα, το πράγμα αρχίζει και σοβαρεύει αισθητά. Αρκετοί Βεροιώτες φαίνεται πως μυήθηκαν στη Φιλική Εταιρεία και το κλεφταρματολίκι στο Βέρμιο και τα Πιέρια φούντωνε. Την εποχή αυτή είχαμε την τύχη να βγάλουμε παλικάρια που το ‘λεγε η καρδούλα τους, όπως τον αμίμητο γερο-Καρατάσο, τον Σύρο, τους Πετσαβαίους, τον Γκάτσο και τον ηρωικό πρόκριτο της Νάουσας, Ζαφειράκη.

Όπως και να ‘χει στην ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας τα πράγματα ήταν πιο σκούρα για τους Έλληνες απ’ ότι στην Πελοπόννησο και τη Ρούμελη. Μην ξεχνάμε επίσης πως η Βέροια ήταν σημαντικότατο στρατιωτικό κέντρο των Τούρκων και η αντίδραση τους σε κάθε απόπειρα ξεσηκωμού θα ήταν άμεση. Αλλά δεν θα καθόμασταν με σταυρωμένα τα χέρια, να ακούμε για τους άθλους του Κολοκοτρώνη κι εμείς να τρώμε λαχανίδες στα ξεροβούνια. Ένα ντου καλό κρίθηκε επιβεβλημένο, έστω και με κόντρα καιρό, έστω κι αν ο μπουκ της εποχής θα έδινε απόδοση κοντά στο 5,25 για ενδεχόμενη επικράτηση των Ελλήνων. Α! Κάτι ακόμα. Την εποχή εκείνη κι επειδή η Πύλη είχε από καιρό της υποψίες της, διορίζεται διοικητής των στρατευμάτων και πασάς της Θεσσαλονίκης ο βεζίρης Μεχμέτ Εμίν πασάς, ένα κωλόπαιδο απ’ τα λίγα, ένας σαδιστής που είχε κερδίσει στην πιάτσα το προσωνύμιο Εμπού Λουμπούτ, δηλαδή ροπαλοφόρος.

Για το γαμώτο πάντως, οι καπεταναίοι της Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας συσκέφτηκαν στο μοναστήρι της Δοβρά και αποφάσισαν την κήρυξη της επανάστασης την Κυριακή της Ορθοδοξίας, 19 Φεβρουαρίου 1822 στον Άγιο Δημήτριο της Νάουσας. Κάπου στα τέλη Μαρτίου ξεκίνησε το πατιρντί. Ζαφειράκης και Καρατάσος καταστρώνουν σχέδιο επιθέσεων στην πόλη της Βέροιας και στις γύρω περιοχές. Μετά από πολύωρες μάχες ο Ζαφειράκης επικρατεί στην περιοχή της σημερινής Χάβρας, αλλά συναντά στο δρόμο προς το Ρολόι σημαντικές τουρκικές δυνάμεις και υποχωρεί προς τη Δοβρά. Ο Καρατάσος που βρίσκεται στην περιοχή των σημερινών νεκροταφείων, ακούει τους πυροβολισμούς και σπεύδει για να συνδράμει στον αγώνα του Ζαφειράκη. Κάπου εκεί όμως στο ύψος του Αγίου Αντωνίου, οι Τούρκοι αντιστέκονται σθεναρά, πυροβολώντας από τα σπίτια Γύφτων και Ελλήνων που είχαν καταλάβει νωρίτερα. Συνειδητοποιώντας πως δεν μπορεί να προωθηθεί, δίνει διαταγή να πυρποληθεί η συνοικία των Τσιγγάνων και υποχωρεί κι αυτός.

Στο μοναστήρι της Δοβρά ταμπουρώθηκαν οι δυνάμεις των Καρατάσου, Ζαφειράκη, Γάτσου και άλλων καπεταναίων και έμειναν εκεί να αντιμετωπίσουν τον υπέρτερο στράτευμα του κεχαγιάμπεη Μεχμέτ αγά. Οι απώλειες των Τούρκων ήταν τεράστιες, αλλά η υπεροχή τους σε δυνάμεις ακόμα μεγαλύτερη, οπότε αν και οι Έλληνες με επικεφαλής τον πολέμαρχο Καρατάσο έδωσαν έναν συγκλονιστικό αγώνα, αναγκάστηκαν εν τέλει να υποχωρήσουν προς τη Νάουσα. Το αποτέλεσμα της πολιορκίας της Νάουσας, τα ηρωικά περιστατικά που διαδραματίστηκαν εκείνες τις στιγμές, αλλά και η ανηλεής σφαγή των κατοίκων της είναι γνωστά και γιορτάζονται κάθε χρόνο από το δήμο της ηρωικής-μαρτυρικής πόλης της Νάουσας.

Όσα επακολούθησαν της δικής μας επανάστασης, είναι εξίσου αιματοβαμμένα και ηρωικά. Οι επαναστατημένοι δέχθηκαν όλη την οργή της οθωμανικής διοίκησης για το σύνολο της επαναστατικής δράσης των Ελλήνων. Ξέσπασαν ακόμη και πάνω στις γυναίκες των οπλαρχηγών Ζαφειράκη και Καρατάσου, οι οποίες πέθαναν μέσα σε σάκους με δηλητηριώδη φίδια. Ολόκληρα χωριά καταστράφηκαν εκ θεμελίων και οι επαναστατημένοι Έλληνες δεν ήξεραν πια για ποια συμφορά να θρηνήσουν.

Πάντως κι εμείς κάναμε επανάσταση… Είναι κι αυτό κάτι. Μπορεί το αποτέλεσμα να μην ήταν το επιθυμητό, όμως όλοι αυτοί οι αγνοί αγωνιστές, οι ήρωες και τα χιλιάδες θύματα, την έκαναν τη δουλειά τους. Μας έβγαλαν ασπροπρόσωπους ενώπιον της Ιστορίας, μας έδωσαν ένα λόγο για να ευχαριστηθούμε τον σημερινό φρεντεσπρέσο λίγο περισσότερο.

κείμενο: αλέξανδρος-κόγκας
επιμέλεια: πωλίνα-ταϊγανίδου + ιάκωβος-καγκελίδης