Ένα φρούτο, μια ιστορία

Από τα περσικά μήλα έως τον μαστό της Αφροδίτης

Άμα δεν παινέψεις, λένε, το σπίτι σου θα πέσει να σε πλακώσει. Έτσι, από τη μία σκέφτομαι ότι δε μ’ αρέσει να ευλογώ τα γένια μου, από την άλλη όμως δεν είναι και καιρός για κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις. Πολλές φορές μας δίνεται η ευκαιρία να παινέψουμε τον τόπο μας και το γεγονός ότι δεν την αφήνουμε ποτέ να πάει χαμένη αποδεικνύεται από το ότι τελικά έχουμε πολλά να πούμε. Όποια σταγόνα περηφάνιας υγραίνει την ημαθιώτικη καρδιά, βρίσκεται πρώτα κρυμμένη στην ημαθιώτικη γη, την ιστορική, τη θρησκευτική και την πρωτογενώς παραγωγική.

Είναι ωραίο να φουσκώνεις σαν παγώνι, να κοκκινίζεις σαν καρτούν μ’ αυτό το κόκκινο το έντονο, το πουτανί και τα σωθικά σου να παίζουν εμβατήρια παρέλασης «όλη η δόξα, όλη η χάρη, άγια μέρα ξημερώνει» κι ένα απ’ τα πράγματα που μας δίνει αυτή τη δυνατότητα είναι το ροδάκινο. Σόρι, αλλά όταν μπαίνει στη μέση ένα χρυσό μετάλλιο «παγκόσμιας πρωταθλήτριας» στο συγκεκριμένο προϊόν, δεν υπάρχει χώρος για ταπεινές και χαμηλοβλεπούσες. Δυστυχώς στις μέρες μας, κάποιοι έξω απ’ τα σύνορα του Κλειδιού και των Πηγαδιών το εκτιμούν περισσότερο κι από εμάς τους ίδιους κι ένας απ’ τους λόγους ίσως να είναι ότι στην ουσία ξέρουμε ελάχιστα γι’ αυτό. Άλλοτε πάλι το εκθειάζουμε μηχανικά και κουρδισμένα, όπως το να λες ότι το κινητό σου είναι τετραπύρηνο, χωρίς κανείς να έχει ιδέα τι διάολο σημαίνει αυτό και φυσικά να μου εξηγήσει κι εμένα προς τι τόσο καμάρι.

Η ιστορία του ροδάκινου μετράει χιλιάδες χρόνια κι η χώρα προέλευσής του είναι η Κίνα. Στα μέρη μας βέβαια ήρθε όταν ακόμα εκείνη η «περιοχή» λεγότανε Περσία κι η έλευσή του αποδίδεται πιθανότατα στις εκστρατείες του Μεγάλου Αλεξάνδρου, εξ ου και ο τίτλος «το φρούτο απ’ την Περσία». Στην Αρχαία Ελλάδα και μεταγενέστερα, στην Αρχαία Ρώμη, για να περιγράψουν τα περισσότερα φρούτα, χρησιμοποιούσαν το μήλο (malum στα λατινικά), κάτι σαν εμάς σήμερα με τις μερέντες και τις βιλανόβες. Αυτό που ξεχώριζε το ένα φρούτο από το άλλο ήταν η προσθήκη ενός προσδιοριστικού επιθέτου στην αρχή. Κάπως έτσι, το βερίκοκο το έλεγαν αρμενιακό μήλο, ενώ το ροδάκινο το αποκαλούσαν περσικό μήλο (malum persicum). Από τις περιγραφές, μάλιστα, σε κάποια αρχαία ρωμαϊκά γραπτά, υπάρχει η υπόνοια σε ορισμένους γλωσσολόγους ότι τα μυθολογικά «χρυσά μήλα» των Εσπερίδων ήταν στην πραγματικότητα ροδάκινα, θεωρία βέβαια που δεν επικρατεί.

Επειδή όμως ο χρόνος αλλάζει τα πάντα και το σάλιο είναι πολύτιμο, κατά την ιστορία της γλωσσολογίας έφυγε το μήλο κι έμεινε μόνο το επίθετο, το οποίο επικράτησε στον πληθυντικό του, persica, τα λεγόμενα «περσικά». Αυτός ο πληθυντικός αποτέλεσε τη ρίζα για την ένταξη του ροδάκινου στο λεξιλόγιο πολλών ευρωπαϊκών λαών, με τις κατά τόπους προσαρμογές βέβαια. “Peach” στα αγγλικά, “pêche” στα γαλλικά, “pesca” στα ιταλικά, ενώ πολύ πιο ευδιάκριτο γίνεται π.χ. στα ολλανδικά “perzik” και στα ρωσικά “πέρσικ”.

Στα ελληνικά όμως δεν επικράτησε ποτέ έτσι κι η έμπνευση βρέθηκε αλλού. Πολλοί αναφέρονται στα ροδάκινα ως τα «ρόδα από την Κίνα», ίσως παρασυρόμενοι από τον αισθησιασμό και την αριστοκρατία του ρόδου, όμως αυτή η πράγματι βολική ερμηνεία δεν είναι παρά απλή σύμπτωση. Στην πραγματικότητα, τα ροδάκινα ελληνιστί πήραν το όνομά τους επίσης από τα λατινικά και τη λέξη “duracina” που προέρχεται από τη λατινική λέξη “durus” που σημαίνει σκληρός. Ο λόγος ήταν ότι μια συγκεκριμένη ποικιλία που καλλιεργούταν κατά τη ρωμαϊκή αρχαιότητα αφορούσε σ’ ένα φρούτο χρυσαφένιο, μεγάλο σε μέγεθος και σκληρόσαρκο. Έτσι, κατά τα αρχαιοελληνικά συγγράμματα, καθιερώθηκαν στα ενδότερα αρχικά ως «δωράκινα» ή «δοράκινα», επειδή όμως η λέξη δεν σήμαινε απολύτως τίποτα στα ελληνικά, επικράτησε με αντιστροφή το σημερινό ροδάκινο, σίγουρα με επιρροή από την ηχητική ταύτιση με τα ρόδα. Αντίθετα, η προέλευση της λέξης «νεκταρίνι» είναι πέρα για πέρα ελληνική και βγαίνει φυσικά από το αρχαιοελληνικό νέκταρ των θεών, που δανείστηκαν οι Λατίνοι για το γλυκό φρούτο τους (κι αργότερα οι Άγγλοι) κι επέστρεψε σ’ εμάς με αντιδάνειο.

Αυτό είναι το ροδάκινο, «Ο Καρπός της Ζωής του Επίγειου Παραδείσου». Το άνθος της ροδακινιάς συμβολίζει την άνοιξη, την αναγέννηση και συνειρμικά τη γονιμότητα. Γι’ αυτό κι οι Ρωμαίοι το θεωρούσαν το φρούτο της θεάς Αφροδίτης (Venus) και στην καθομιλουμένη το αποκαλούσαν «ο μαστός της Αφροδίτης». Ίσως κι αυτό να έπαιξε το ρόλο του στη σημερινή σύνδεση του με το αιδοίο ή τα απαλά και σφριγηλά γυναικεία οπίσθια. Και στην αρχαία Κίνα όμως πολύ παλιότερα, δεν έλειπαν οι σεξουαλικοί συνειρμοί, καθώς ήταν σύμβολο του Ταοϊστικού σεξουαλικού μυστικισμού και táo στα κινέζικα σημαίνει ροδάκινο. Απ’ όλους όμως τους συμβολισμούς που βρήκα, αυτός που μ’ αρέσει περισσότερο είναι ότι ένας καρπός ροδάκινου μαζί με τα φύλλα συμβολίζει την ένωση της καρδίας με τη γλώσσα που λέει την αλήθεια κι η αλήθεια είναι μία : ότι είμαστε πολύ τυχεροί που το έχουμε κι ότι ίσως θα έπρεπε να το εκτιμάμε και να το τιμάμε περισσότερο. Άρα δύο οι αλήθειες.

κείμενο: μιχάλης_χασιώτης
φωτογραφίες: κωνσταντία_μαζαράκη
επιμέλεια: αλέξανδρος_κόγκας+τάσος_θώμογλου