Κρατάμε τον τόπο στα χέρια μας…

Mια ζωή που εμπνέεται από τα αγαθά και την ιστορία

Ανεβήκαμε πάνω στο λόφο να δούμε τον τόπο μας –
φτωχικά, μετρημένα χωράφια, πέτρες, λιόδεντρα.
Αμπέλια τραβάν κατά τη θάλασσα. Δίπλα στ’ αλέτρι
καπνίζει μια μικρή φωτιά. Του παππούλη τα ρούχα
τα σιάξαμε σκιάχτρο για τις κάργιες. Οι μέρες μας
παίρνουν το δρόμο τους για λίγο ψωμί και μεγάλες λιακάδες.
Κάτω απ’ τις λεύκες φέγγει ένα ψάθινο καπέλο.
Ο πετεινός στο φράχτη. Η αγελάδα στο κίτρινο.
Πώς έγινε και μ’ ένα πέτρινο χέρι συγυρίσαμε
το σπίτι μας και τη ζωή μας; […] Πολύ αγαπιέται αυτός ο τόπος
με υπομονή και περηφάνεια. Κάθε νύχτα απ’ το ξερό πηγάδι
βγαίνουν τ’ αγάλματα προσεχτικά κι ανεβαίνουν στα δέντρα.
( Γιάννης Ρίτσος, « Ο τόπος μας»)

Όταν ο Ρίτσος έγραφε αυτό το ποίημα βρισκόταν στην Λέρο και περιέγραφε ένα νησί, έναν τόπο μακριά από τον δικό μου, τόσο διαφορετικό αλλά και τόσο όμοιο. Γιατί εμένα ο τόπος μου μπορεί να μην έχει λιγοστά φτωχικά χωράφια- το αντίθετο μάλιστα, ούτε μια θάλασσα γαλάζια να απλώνεται γύρω του αλλά έχει ευλογηθεί με όλα τα υπόλοιπα που αγναντεύει ο ποιητής και ακόμα περισσότερα.

Τον τόπο μου δεν χρειάζεται να ανέβεις στον λόφο για να τον καταλάβεις, σου αποκαλύπτεται από την πρώτη στιγμή. Κάμπος και βουνό αρμονικά συμβιώνουν και προσφέρουν απλόχερα τα πλούτη τους, την ομορφιά, τη μεγαλοπρέπεια και τη μαγεία τους. Και είναι μαγεία πραγματική να βλέπεις, να νιώθεις, να μυρίζεις και να αγγίζεις όλα τα αγαθά του τόπου σου.

Πρώτος έρχεται ο κάμπος να σου δώσει εικόνες και χρώματα και γεύσεις. Αναρίθμητες εκτάσεις εύφορης γης, μιας μάνας γης που τόσα εκατομμύρια χρόνια φροντίζει να θρέφει τα παιδιά της χωρίς να ζητά ανταλλάγματα. Και τα θρέφει στον τόπο μου με το «χρυσάφι» της, που δεν είναι άλλο από το φημισμένο ημαθιώτικο ροδάκινο. Ένα πραγματικό χρυσάφι διατροφής, νοστιμιάς, γεύσης και φυσικά αυτό το « χρυσάφι», αυτός ο πολύτιμος καρπός συντηρούσε και συντηρεί τον τόπο.

Όμως αυτά τα χώματα αυτού του κάμπου δεν γεννούν μόνο χρυσάφι διατροφής αλλά και χρυσάφι πολιτισμού και αρχαίας ιστορίας. Αν σκύψεις στωικά και με σεβασμό πάνω στα χώματά του θα ακούσεις το αρχαίο μεγαλείο να σου ψιθυρίζει μια ιστορία πανάρχαιη. Αν ακουμπήσεις πάνω του θα πιάσεις πέτρες με ονόματα μεγάλα, που κουβαλούν πάνω τους πολύ βαριά ιστορία, σύμβολα παγκόσμια. Φίλιππος και Αλέξανδρος και Αριστοτέλης μεγαλούργησαν σε αυτά τα χώματα και άφησαν σε εμάς τους απογόνους τους την πιο πολύτιμη κληρονομιά, το μεγαλείο της ψυχής και του μυαλού τους, που μας γεμίζουν με περηφάνεια.

Ο κάμπος σιγά σιγά τελειώνει και δίνει τη θέση του στο πανέμορφο επιβλητικό βουνό μας. Τα χρώματα τώρα αλλάζουν, το χρυσάφι του ροδάκινου δίνει τώρα τη θέση του στο βαθύ μωβ ενός άλλου ευλογημένου φυτού, στην άμπελο. Ένα φυτό που σχεδόν ακουμπά πάνω στη μάνα γη λες και θέλει να νιώθει το χάδι της για να μπορέσει να μεγαλώσει και να δώσει τον καρπό του. Έναν καρπό που μοιάζει σαν κόσμημα έτσι όπως οι ρόγες του μπλέκονται η μια δίπλα στην άλλη και επιτείνει ακόμα περισσότερο την επιθυμία να τον πάρεις στα χέρια σου, να δεις όλα τα ιριδίζοντα χρώματά του και να γευτείς τη μεστή γεύση του. Και αν ο καρπός δεν σου είναι αρκετός τότε το σταφύλι έχει να σου δώσει και το ευλογημένο του κρασί, άλλοτε σε χρώμα κόκκινο βαθύ και άλλοτε σε ιριδίζον χρυσοπράσινο αλλά πάντα με μια γεμάτη αρώματα γεύση που ευφραίνει τον ουρανίσκο, την καρδιά και τα πνεύματα.

Και όσο το υψόμετρο ανεβαίνει, και τα μάγουλα κοκκινίζουν από το κρύο τόσο κοκκινίζουν και τα μήλα στην περιοχή. Ψηλές, επιβλητικές μηλιές, η μια δίπλα στην άλλη, απλώνουν τα κλαδιά τους, που μπλέκονται και μοιάζουν σα να έχουν πιαστεί σε ένα γευστικό χορό, που σε προκαλεί να τον ακολουθήσεις. Επιθυμείς διακαώς να μπεις ανάμεσα τους, να κόψεις τους ολοστρόγγυλους, λαχταριστούς καρπούς τους, να τους χαϊδέψεις να τους μυρίσεις και τέλος να γευτείς αυτήν την «απαγορευμένη» γλύκα τους- τώρα μπορείς να καταλάβεις και να δικαιολογήσεις γιατί αμάρτησε η προπατορική Εύα.

Τόπος πραγματικά ευλογημένος, ένα μικρό οικοπεδάκι του Θεού και ίσως για αυτό οι άνθρωποι αυτού του τόπου ένιωσαν την ανάγκη να ευχαριστήσουν τον δημιουργό τους για όλα τα αγαθά που τους χάρισε απλόχερα και έτσι από τη μεριά τους του χάρισαν πολλούς χριστιανικούς ναούς, διάσπαρτους σε όλη την περιοχή προκειμένου να έχουν τη δυνατότητα παντού να τιμούν τον μεγάλο Πατέρα. Παναγία Σουμελά, Βήμα του Αποστόλου Παύλου, αναρίθμητες βυζαντινές εκκλησίες και πανέμορφα, επιβλητικά μοναστήρια, σκαρφαλωμένα σε βράχους και σε απόκρημνα μέρη δίνουν την αίσθηση του δέους, του θαυμασμού και της διάχυτης αγάπης του Θεού, που κάνει παντού αισθητή την παρουσία του.

Όμως αυτός ο τόπος δεν έχει μόνο πλούσια, καρποφόρα γη και έντονο θρησκευτικό στοιχείο αλλά βρίθει και από ήθη, έθιμα και παραδόσεις. Τραγούδια και χοροί και αρχοντικές φορεσιές να διηγούνται την μακραίωνη ιστορία του τόπου μας, να μας θυμίζουν λύπες και χαρές για να μαθαίνουμε, να παραδειγματιζόμαστε και να πατάμε πιο γερά πάνω στο μέλλον μας. Βέβαια από την παράδοση δεν θα μπορούσαν να λείπουν και οι γεύσεις! Παραδοσιακές, αλμυρές συνταγές βασισμένες στα μοναδικά και εύγεστα τυριά του τόπου αλλά και γλυκά με βασιλιά το πολυφημισμένο και πεντανόστιμο ρεβανί.

«Ο τόπος μας είναι κλειστός, όλο βουνά που έχουν σκεπή το χαμηλό ουρανό μέρα και νύχτα» λέει ο αγαπημένος ποιητής Γ. Σεφέρης αλλά εγώ θα έλεγα ότι ο τόπος μου δεν είναι κλειστός και ας έχει τα βουνά, αλλά ανοιχτός γιατί έχει τον απέραντο κάμπο, που δίνει την απόλυτη αίσθηση ελευθερίας, ανοιχτούς, καλόκαρδους ανθρώπους και ένα παράθυρο ανοιχτό στη ζωή, μια ζωή που εμπνέεται από τα αγαθά και την ιστορία που κουβαλάει ο τόπος μας και συνεχίζει στο παρόν και το μέλλον.


κείμενο: δήμητρα-λαμπροπούλου
φωτογραφίες: γιώργος-κασαπίδης+τάσος-θώμογλου+ρούλα-θώμογλου+ιάκωβος-καγκελίδης+πωλίνα-ταϊγανίδου
επιμέλεια: αλέξανδρος-κόγκας+πωλίνα-ταϊγανίδου

Κρατάμε τον τόπο στα χέρια μας…