Μια πόλη σκέτη ζωγραφιά...

Σκιτσάροντας σημεία της πόλης μας

Εκκλησία του Χριστού

Ο ναός του Σωτήρα Χριστού ή ο ναός της Αναστάσεως του Χριστού ή η Μονή του Σωτήρος Χριστού του Καλοθέτου ή όπως έχει επικρατήσει στην καθομιλουμένη, η Εκκλησία του Χριστού, στην οδό Κοντογεωργάκη στο κέντρο της Βέροιας. Κομμάτι της τεράστιας βυζαντινής ιστορίας της πόλης που οφείλει την ύπαρξή του σε τρία πρόσωπα. Τον Ξένο Ψαλιδά, που τον έκτισε προς συγχώρεση των αμαρτιών του τον 14ο αιώνα, τη σύζυγό του Ευφροσύνη που τον αποπεράτωσε μετά το θάνατό του και τον επονομαζόμενο «άριστο» ζωγράφο της παλαιολόγειας Αναγέννησης Γεώργιο Καλλιέργη που τον αγιογράφησε. Όλοι τους μνημονεύονται στην έμμετρη επιγραφή της δυτικής εισόδου. Παρά το μικρό του μέγεθος αποτελεί μια από τις πιο καλοδιατηρημένες βυζαντινές εκκλησίες στο παλμαρέ της πόλης. Με εντυπωσιακές και μοναδικές σε τεχνοτροπία αγιογραφίες από τη ζωή και τα πάθη του Χριστού που συνδυάζουν αρμονικά το υλικό και το πνευματικό, το κοσμικό και το μεταφυσικό, χαρίζοντας μια μοναδική ψυχική ηρεμία αμέσως μόλις μπεις στο μονόχωρο εσωτερικό του.

Ελιά

Για μένα, που είμαι παιδί του κέντρου της Βέροιας, είναι το δεύτερο σημείο αναφοράς της πόλης και -όσο κοινότοπο και αν ακουστεί- ναι είναι η «παραλία» μας, μια παραλία με πλατάνια και νερά από σιντριβάνια! Η βόλτα στην «παραλία» του πάρκου της Ελιάς δεν σου καίει τα πόδια, όπως συμβαίνει με την άμμο στις άλλες παραλίες. Αντίθετα, αυτή η βόλτα σε δροσίζει με το αεράκι που πάντα φυσά και αφήνει το μάτι σου να χαθεί, όχι απλώς σε ένα απέραντο γαλάζιο αλλά σε ένα απέραντο πράσινο, αυτό του μακεδονικού κάμπου, που ενώνεται με το απέραντο γαλάζιο του ουρανού και που το βράδυ στολίζεται με το χρυσό από τα φώτα και το φεγγάρι. Και πού να κάτσεις να το δεις; Η δικιά μας «παραλία» μπορεί να μην έχει ξαπλώστρες, αλλά έχει όμορφα, καλοστημένα παγκάκια που μπορούν να φιλοξενήσουν παρέες, να τις ξεκουράσουν, να τις κάνουν να επικοινωνήσουν και να συσφίξουν τις σχέσεις τους! Και αν είσαι παιδί και βαριέσαι ή δεν έχεις γειτονιά για να παίξεις, πάρε τους φίλους, το ποδήλατό σου, την μπάλα σου- τις ρακέτες καλύτερα να τις αφήσεις για μια κανονική παραλία- και τρέχα στο πάρκο της Ελιάς για ασταμάτητο παιχνίδι. Ακόμα θυμάμαι πριν 25 χρόνια που έκλεινε όλος ο δρόμος της Ελιάς και γέμιζε με παιδικές παρουσίες και φωνές, ποδήλατα, μπαλόνια και καρότσια, που γέμιζε χαρά, παιχνίδι και ζωή. Γιατί η Ελιά ήταν και είναι πνεύμονας ζωής για την πόλη.

Άγιος Αντώνιος

Είναι το ένα από τα δύο σύμβολα της πόλης. Δεν υπάρχει επισκέπτης που δεν θα περάσει έστω μία φορά από τον πολιούχο της πόλης μας είτε για να προσκυνήσει την εικόνα του θαυματουργού Αγίου είτε για να κάνει τη βόλτα του στον καταπράσινο, τεράστιο αυλόγυρό του. Αποτελεί βέβαια σημείο αναφοράς και για τους ντόπιους, αφού δεν υπάρχει Βεροιώτης, σε όποια περιοχή της πόλης κι αν μένει, που να μην έχει έρθει για να παρακολουθήσει έστω μια λειτουργία ή κάποιο μυστήριο -άλλωστε, λόγω της εξαιρετικής της ομορφιάς, αυτή η εκκλησία αποτελεί την πρώτη επιλογή για γάμους και βαφτίσια. Ο Άγιος Αντώνιος είναι η γειτονιά μου. Είναι το σημείο που δίναμε ραντεβού με την παρέα, είναι η καμπάνα του που με ξυπνούσε και μου θύμιζε ότι ήρθε η ώρα για το σχολείο ή για το διάβασμα, είναι ο αυλόγυρός του που έτρεχα και έπαιζα ως παιδάκι, είναι η μουριά του που σκαρφάλωνα για να προσκυνήσω την εικόνα, είναι το πανηγύρι του που κουβαλάει μαζί του όλες τις ευτυχισμένες οικογενειακές στιγμές, είναι αυτή η σεπτή ασκητική μορφή της εικόνας που πολλές φορές άκουσε τις προσευχές μου.

Το Βήμα του Αποστόλου Παύλου

Τρεις κλίμακες, μια μικρή σκαλίτσα δηλαδή, πάνω στην οποία κατά την παράδοση στάθηκε ο Απόστολος Παύλος για να κηρύξει τον Χριστιανισμό στους Βεροιώτες του πρώτου αιώνα μ.Χ. Τρία σκαλοπάτια για να μας σηκώσουν λίγο ψηλότερα, καθώς το «Βήμα» αποτελεί πια το επίκεντρο των «Παυλείων», τόπο προσκυνήματος, τόπο ανάμνησης της πρώτης εκείνης παρουσίας στην πόλη μας του ιδρυτή της τοπικής Εκκλησίας. Το μνημείο πάντως δεν είχε πάντοτε την επιβλητική ομορφιά που θαυμάζει σήμερα ο επισκέπτης. Για αιώνες και μέχρι τη δεκαετία του 1950 το Βήμα στεκόταν κάπου ανάμεσα στα πολλά κυπαρίσσια της περιοχής έως ότου οι άοκνες προσπάθειες της Όλγας Μιχαηλίδου από τη Θεσσαλονίκη απέδωσαν καρπούς. Μετά από δέκα χρόνια συνεχόμενων εράνων το νέο μνημείο του Βήματος αποπερατώθηκε το 1963, ενώ από τότε -κυρίως χάρη στο ζήλο του μητροπολίτη Παντελεήμονα- ο χώρος έχει δεχθεί πολλές βελτιωτικές προσθήκες, με τα ψηφιδωτά που αναπαριστούν το βίο και τη διδασκαλία του Αποστόλου των Εθνών αλλά και το άγαλμα που δώρισε ο παγκοσμίου φήμης Ρώσος γλύπτης, Ζουράμπ Τσερετέλι, να ξεχωρίζουν…

Βυζαντινό Μουσείο Βέροιας

Ο καλός ο μύλος όλα τα αλέθει… κι ο Μύλος του Μάρκου δεν ήταν απλώς καλός, ήταν ένας πρωτοποριακός για την εποχή του αλευρόμυλος που κινούνταν χρησιμοποιώντας την ισχύ της ροής του εισερχόμενου ρεύματος. Χτίστηκε την τριετία 1908-1911 και κόστισε στον ιδιοκτήτη του, Στέργιο Μάρκου κοντά στις 20.000 λίρες, ποσό τεράστιο αλλά ταυτόχρονα λογικό καθώς για την κατασκευή του τριώροφου πέτρινου κτιρίου επιλέχτηκαν τα πιο εκλεκτά υλικά απ’ όλη την Ευρώπη. Ο αλευρόμυλος μετά τα χρόνια της δόξας περιήλθε σταδιακά σε αχρηστία προτού καεί δυο φορές, την πρώτη το 1954 και τη δεύτερη το 1981. Έκτοτε το γυμνό, ερειπωμένο κτίριο έστεκε στην Μπουμπουλίνας μόνο και μόνο για να θυμίζει το ένδοξο παρελθόν στους κατοίκους της περιοχής έως ότου το 2000, μετά από μια εξαιρετική προσπάθεια αποκατάστασης, έγινε το σπίτι του βυζαντινού πολιτισμού της περιοχής μας και όχι μόνο.

Κυριώτισσα

Κυριώτισσα. Ένα από τα πολυτιμότερα στολίδια αυτής της πόλης. Ο πιο όμορφος λαβύρινθος. Γραφικά καλντερίμια και αδιέξοδα, επιβλητικά αρχοντικά, λιθόκτιστες εκκλησίες. Μια συνοικία βυζαντινή, μια αρχιτεκτονική αυθεντικά μακεδονική. Η παράδοση μυρίζει σε κάθε πέτρα των σπιτιών και του πεζόδρομου. Παλιές κατοικίες χτισμένες η μία πλάι στην άλλη, διώροφες ή τριώροφες, ο καλός οντάς, η αυλή με τον ψηλό περίβολο, ο φούρνος που υπήρχε σε καθεμιά κι οι βαριές, δίφυλλες πόρτες. Αλλά το κυριότερο, τα «σαχνίσια», οι προεξοχές στην πρόσοψη κάθε κτιρίου σε ζωηρά χρώματα που στηρίζονται σε ξύλινα δοκάρια, χαρακτηριστικό των σπιτιών της Βαλκανικής και της Μικρασίας. Ροδιές και κληματαριές να ευωδιάζουν σε κάθε κήπο. Κυρίως όμως μουριές, καθώς τα φύλλα τους ήταν τροφή για τους μεταξοσκώληκες απ’ όπου έπαιρναν το κουκούλι και το μετάξι και ύφαιναν στους αργαλειούς. Ξύλο, πέτρα και πράσινο: αυτός είναι ο πιο ζεστός συνδυασμός σ’ ένα σπίτι, πόσο μάλλον σε μέγεθος μαχαλά… Κάποτε είχε ζωή τα βράδια η Κυριώτισσα. Το παρελθόν αγκάλιαζε το μέλλον. Τότε που για τη νεολαία ο δρόμος, το παγκάκι, το στενό ήταν ο προορισμός κι όχι το ντουβάρι που προσπερνάς αδιάφορα επειδή σε χωρίζει απ’ το επόμενο καφέ ή μπαρ. Αυτή είναι όμως η Θεωρία της εξέλιξης των ειδών. Αυτοί που αλλάζουν δόντια μπροστά στο πληκτρολόγιο συνεχίζουνε κλεισμένοι εκεί που μπορούν να έχουν ποτήρια και τσεκ-ιν κι αυτοί που τα βγάλανε σε κάποια αυλή νιώθουνε μεγαλύτερη ασφάλεια έξω παρά μέσα. Θα γυρίσει πάλι ο τροχός.

κείμενο: αλέξανδρος-κόγκας + δήμητρα-λαμπροπούλου + μιχάλης-χασιώτης
φωτογραφίες: άννα-μάντζου
ζωγράφος: αλέξης-νικολαϊδης
επιμέλεια: πωλίνα-ταϊγανίδου + ιάκωβος-καγκελίδης

Ζωγραφίζοντας την πόλη μας