Βόηθα Παναγίτσα μου!

Οι πιο ασυνήθιστες εικόνες της Θεοτόκου

του_αλέξανδρου_κόγκα

Δεν χρειάζεται να είσαι βαθιά θρησκευόμενος για να σε συγκινεί η μορφή της Παναγίας και όσα αυτή συμβολίζει. Εξάλλου, η Παρθένος Μαρία, η Μητέρα του Θεού είναι η συνέχιση ή αν θέλετε η χριστιανική εκδοχή μιας πανάρχαιας παράδοσης, μιας αξερίζωτης εδώ και χιλιετίες υπόκλισης στην μητρότητα και την Μητέρα ως πρόσωπο και ως σημασία. «Το στοιχείο Μητέρα είναι αναπόσπαστος πυρήνας όλων των λατρειών. Είτε για τη Δήμητρα επρόκειτο, την Κυβέλη ή την Ίσιδα, ή ακόμα και για την ουράνια Ιερουσαλήμ που ο Ησαΐας και ο Παύλος θέλουν παγκόσμια μητέρα που έτρεφε τα παιδιά που γέννησε», θα γράψει η Λιλή Ζωγράφου στην Αντιγνώση της. Ο σεβασμός και η αγάπη για την Γη και την Μητέρα, έδωσε την αγνή μορφή της Παρθένου Μαρίας, της Υπεραγίας Θεοτόκου. Κι είμαι πολύ ευτυχής που η ορθολογιστική σκέψη έχει μάλλον επικρατήσει της βουβής γονυκλισίας διότι σε άλλες μακρινές εποχές θα με είχαν ήδη μαρινάρει για να καώ στην πυρά.

«Αχ, Παναγίτσα μου…», λέει αυθόρμητα αιώνες τώρα ο βασανισμένος, ο κουρασμένος, αυτός που ψάχνει παρηγοριά και κατανόηση. Η πρώτη κουβέντα στην δυσκολία, το πρώτο όνομα που θα γυρέψεις στην αρρώστια, στον φόβο, στην αγωνία. Είναι τόσα πολλά τα βάσανα των ανθρώπων που έχει ακούσει η Παναγία, τόσα τα δάκρυα που έχουν κυλήσει στις ιερές εικόνες Της, που αρκούν για να Της προσδώσουν την πιο γνήσια μορφή ιερότητας: αυτήν που πηγάζει από τα εσώψυχα κάθε ανθρώπου, από τον πόνο που μας ακολουθεί σαν μαύρη σκιά στη ζωή μας.

Στην Παρθένο Μαρία αποδίδονται αμέτρητα τιμητικά προσωνύμια, τα οποία η εκκλησιαστική και λαογραφική παράδοση ονομάζει Θεοτοκονύμια. Η ονοματοδοσία γίνεται συνήθως από τον τόπο ή τον τρόπο που έχει γίνει η αγιογράφηση και αν σκεφτούμε πως αυτά ξεπερνούν με βεβαιότητα τα 500, δεν είναι καθόλου παράξενο που ανάμεσά τους βρίσκονται και κάποια αξιοπερίεργα ή ιδιαίτερα εφευρετικά.

Παναγία του Χάρου

Ένα χιλιόμετρο περίπου έξω από το βασικό οικισμό των Λειψών συναντά κανείς το Μοναστήρι της Παναγίας, όπου βρίσκεται η Παναγία του Χάρου. Η εικόνα είναι μοναδική διότι ακριβώς όπως δηλώνει και το κομμάτι μακάβριο όνομά της, η Παναγία δεν κρατά στην αγκαλιά της το Θείο Βρέφος, αλλά τον Εσταυρωμένο Χριστό. Η θαυματουργή όπως θέλει η παράδοση εικόνα, αγιογραφήθηκε κάπου στον 17ο αιώνα, όταν και δύο μοναχοί από την Πάτμο θεμελίωσαν το μοναστήρι.

Τα πρώτα βήματα του Χριστού

Ο άγνωστος αγιογράφος της εικόνας δεν φοβήθηκε να πρωτοτυπήσει δημιουργώντας μια εικόνα μοναδική στον κόσμο ως προς τη θεματολογία της, καθώς παρουσιάζει την Παναγία να συνοδεύει τον Χριστό στα πρώτα Του βήματα. Είναι αξιοπερίεργο μάλιστα το ότι στα Ευαγγέλια δεν καταγράφεται κάποιο σχετικό επεισόδιο, καθώς τα παιδικά χρόνια του Ιησού είναι άγνωστα. Η συγκεκριμένη σπανιότατη εικόνα βρίσκεται στη Μονή Λειμώνος στη Λέσβο και χρονολογείται στα τέλη του 16ου αιώνα.

Παναγία η Τριχερούσα

Η Τριχερούσα, είναι μια μοναδική εικόνα της Θεοτόκου. Απεικονίζει την Παναγία στην κλασική απεικόνιση της με τον Ιησού στα χέρια της. Η διαφορά της όμως είναι πως κάτω από δεξί χέρι της, στην αριστερή πλευρά της εικόνας όπως την κοιτά κάποιος υπάρχει ένα ακόμη χέρι. Το χέρι αυτό είναι και η αιτία που στην εικόνα δόθηκε το προσωνύμιο «Τριχερούσα», η Παναγία δηλαδή με τα τρία χέρια. Η μακρά ιστορία της εικόνας συνδέεται με το θαύμα της θεραπείας του ακρωτηριασμένου χεριού του Ιωάννη του Δαμασκηνού –το τρίτο χέρι είναι το αντίγραφο του-, αλλά και με την προ Τουρκοκρατίας ιστορία του σερβικού λαού. Σήμερα η Αγία Εικόνα της Παναγίας Τριχερούσας θεωρείται ως η Ηγουμένη της Ιεράς Μονής Χιλανδαρίου Αγίου Όρους και Προστάτης του Σέρβικου Ορθόδοξου λαού.

Παναγία η Γαλακτοτροφούσα

Ένα μεσαιωνικό κάστρο, με τη σιδηρόφρακτη πύλη, τον ψηλό πύργο και τις μυτερές επάλξεις του, αντιπροσωπευτικό της χρυσής εποχής της Καταλονίας. Κι όμως πρόκειται για μια εξοχική έπαυλη που χτίζει ο Gaudí το 1900. Εδώ δεν αφήνει να περάσει κανένα από τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν το στυλ του: οι μαυριτανικές επιρροές, η art-nouveau, το χρώμα, οι πλούσιες διακοσμήσεις, οι φανταστικές μορφές. Στόχος του είναι να δημιουργήσει ένα μνημείο του παρελθόντος της Καταλονίας. Κι εδώ όμως οι αντιθέσεις γίνονται εμφανείς περνώντας στο εσωτερικό του, που είναι φωτεινό και ανάλαφρο, με τις γωνίες των τοίχων και των τόξων να μαλακώνουν και να στρογγυλεύουν, φτιαγμένες από λευκό γύψο, και με κεραμικά πλακίδια να δίνουν χρώμα.

Παναγία η Μοζαμβικάνα

Η Θεοτόκος μπορεί να μην ήταν μαύρη, αυτό όμως δεν σημαίνει πως δεν μπορούν να την βλέπουν έτσι οι Αφρικανοί Χριστιανοί. Έτσι η Παναγία της Μοζαμβίκης αγιογραφήθηκε μαύρη από τους μαύρους ορθόδοξους της χώρας, όπως αγιογραφείται Κινέζα από τους Κινέζους, με ελληνικά χαρακτηριστικά από εμάς και με δυτικά από τους δυτικούς. «Η Ορθοδοξία σαρκώνεται σε κάθε τόπο και σε κάθε πολιτισμό», όπως έλεγε κι ο αγιασμένος σύγχρονος ιεραπόστολος π. Κοσμάς Γρηγοριάτης, δευτεροξάδερφος της μάνας μου.