Scroll to top
Back
alexandros_kogkas free

Ελιές υπάρχουν πολλές, Εληά μόνο μια.

  • Κείμενο:

    αλέξανδρος_κόγκας

  • Φωτογραφίες:

    ιάκωβος_καγκελίδης+πωλίνα_ταϊγανίδου

  • Ημερομηνία:

    Μάιος 2018

  • Επιμέλεια:

    ιάκωβος_καγκελίδης

Scroll

Η γλυκιά, ανορθόγραφη Βέροια

Κοντά είκοσι χρόνια πίσω, ο Μπαμπινιώτης θα γράψει στο Βήμα πως «η ορθογραφία δεν είναι ζήτημα δημοτικής και (παλιότερα) καθαρεύουσας, αλλά ζήτημα ετυμολογικής προέλευσης των λέξεων, αυτής που καθορίζει σε μια γλώσσα με ιστορική ορθογραφία όπως η Ελληνική και την ορθή γραφή κάθε λέξης». Δίκιο είχε κυρία μου, χώρια που μετά μπλέχτηκε κι αυτός στο παιχνίδι της ματαιοδοξίας και μου έγινε αντιπαθής. Είναι ενδιαφέρον το παιχνίδι «θυμάσαι παλιά που γράφαμε καλλίτερος; Τώρα στα σχολεία αυτοί οι φιλελεύθεροι νεοταξικοί το γράφουν καλύτερος. Τα δηλητηριάζουν τα παιδιά με την αγραμματοσύνη τους». Είναι ενδιαφέρουσα θέση, ναι. Αν είσαι 80άρης, το λέει η καρδούλα σου και θέλεις να πιάσεις small talk με τη γοητευτική συνομήλική σου στο λεωφορείο για το Νοσοκομείο.

Την Εληά τη βρήκαμε, δε μας βρήκε. Και τη βρήκαμε έτσι. Πανέμορφη, ρομαντικομπαλκονάτη, και… ανορθόγραφη. Νομίζω πως η στιγμή που αναρωτιέται για πρώτη φορά ένας κάτοικος της μικρής, αποστολικής μας πόλης για ποιον γαμημένο λόγο γράφεται έτσι η Εληά, μπορεί να ταυτιστεί με την πραγματική στιγμή της ενηλικίωσής του. Έρχεται η ώρα που ο εσωτερικός σου κόσμος κλονίζεται ακριβώς επειδή πρέπει να βγάλεις λάθος είτε το δάσκαλό σου είτε την πόλη σου. Κλασική περίπτωση lose-lose. Ορθογραφικά λοιπόν, η γραφή Εληά είναι λάθος. Παλιότερα βέβαια, γράφτηκε εσφαλμένα με -η- εληά, διότι πίστευαν πως το –αι- τρεπόταν σε –η- . Έτσι η ελαία έγινε εληά όπως και το παλαιός έγινε παληός, μέχρι να αποδειχτεί από τη σύγχρονη γλωσσολογία πως σ’ αυτές τις περιπτώσεις το /e/ (αι) συμπροφέρθηκε ως ι με το τονούμενο φωνήεν που ακολουθεί και ότι όταν έγινε η συμπροφορά (συνίζηση) του αι σε ι σε νεότερους χρόνους ούτε το αι ήταν δίφθογγος (είχε γίνει e ήδη στην αρχαία) ούτε το η ήταν μακρό (έγινε παντού ι, «ιωτακίστηκε» στους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες.

Η αλήθεια όμως είναι πως η ετυμολογία δεν είναι ικανή να αναμετρηθεί με τη συνήθεια, ούτε είναι αυτός ο στόχος της. Σύμφωνοι, πολλοί σοφοί αυτού του τόπου, ασχολήθηκαν διεξοδικά με το θέμα και αποφάσισαν πως η σωστή γραφή είναι π.χ αφτί και όχι αυτί, αβγό και όχι αυγό κτλ, αλλά δεν πολύ-ίδρωσε το αΦτί μας. Ο ορθογράφος του Word αυτή τη στιγμή δε μου κοκκινίζει καμία από τις δύο επιλογές για την ίδια λέξη και πολύ θαυμάζω τη διπλωματική του συμπεριφορά, αν και σε πολλές άλλες περιπτώσεις με εκπλήσσει είτε με τη σεμνοτυφία του είτε με την ξεροκεφαλιά του. Μαλάκας. Να ορίστε, σας πληροφορώ ότι μου το κοκκίνισε. Στην Ελλάδα του 2016 το ελληνικό (πάππου προς πάππου) Word μου κοκκινίζει τη λέξη-σύμβολο του νεοελληνικού κράτους. Για να επανέλθω όμως, όλοι ξέρουμε πως στη δημοτική, η ομόνοια θα γίνει στη γενική της ομόνοιας, παρ’ όλα αυτά την πλατεία-υπερμεγέθη ξαπλώστρα των μεταναστών θα τη λέμε πλατεία Ομονοίας μια ζωή.

Για να μη μιλήσω για τα «Κοδρικτώνος», «Κλαυθμώνος» κτλ. Ή μάλλον ας μιλήσω για την τελευταία πλατεία περισσότερο για τη «συναδελφική της σχέση» με τη δικιά μας πλατεία Εληάς. Είναι γνωστό το ότι χρωστάει το όνομά της στα αμέτρητα λίτρα δακρύων που έριξαν σ’ αυτήν οι απολυμένοι δημόσιοι υπάλληλοι στην περίοδο του εθνικού διχασμού. Τη λέξη «κλαυθμός» πλέον δε θα τη χρησιμοποιήσεις ούτε αν στο ζητήσει ο Φίλης, απειλώντας σε πως σε αντίθετη περίπτωση θα κάτσει δίπλα σου στο σινεμά ή ακόμα καλύτερα στο ΚΤΕΛ με προορισμό την Τρίπολη. Υπάρχει περίπτωση όμως να το ξανασκεφτούμε και να την βαφτίσουμε πλατεία «Κλάψας», «Τσουρομαδήματος» ή οποιαδήποτε εξίσου πένθιμη λέξη θεωρείται πλέον περισσότερο δόκιμη;

Ας έρθουμε και στα εντελώς δικά μας και σε μια άλλη πλατεία, στη μαρτυρική πλατεία Ωρολογίου. Κι αν έχει πονέσει αυτή η κακόμοιρη, από αναπλάσεις, ταξίματα, αισθητικούς σοδομισμούς και τα λοιπά γνωστά σε όλους μας. Ένα πράγμα δεν έχει απολέσει όμως. Αυτό το «Ωρολογίου». Με το Ω μπροστάντζα και τον τόνο οφσάιντ. Λέμε θα πάμε στο «Ρολόι», αλλά δε θα πούμε ποτέ θα πάμε στην πλατεία Ρολογιού. Ακόμα κι αν ήταν όμορφη η πλατεία, ακόμα κι αν γίνει στο άμεσο μέλλον, πάλι πλατεία Ωρολογίου θα τη λέμε. Και με ρολόι και χωρίς ρολόι.

Πρέπει να παραδεχτώ κλείνοντας πως το συμπέρασμα στο οποίο θα καταλήξω, ούτε καθοριστικό για την ποιότητα ζωής μας είναι ούτε καν ανήκει στο φάκελο με τα «σημαντικά». Υπάρχουν πολλά σημαντικότερα θέματα, αλλά υπάρχουν επίσης σημαντικοί άνθρωποι να ασχοληθούν μ’ αυτά. Εγώ θέλω να σας προτρέψω να μην παρατήσουμε την ιστορική γραφή της Εληάς. Τουλάχιστον στην επίσημη ονομασία της. Ας κρατήσουμε μέσα σ’ αυτό το Η, που εσφαλμένα φώλιασε εκεί στο παρελθόν, όσα κάνουν τη δική μας πλατεία, τη δική μας κύρια οδό να διαφέρει από το ιερό δέντρο της Ελλάδας. Γιατί σ’ αυτή τη χώρα ελιές υπάρχουν πολλές. Εληά όμως είναι μια.

Και είναι ολόδική μας.